انقلاب کوپرنیکی

«انقلاب کوپرنیکی» یکی از مشهورترین اصطلاحات فلسفه‌ی کانت است و اغلب برای شرح فلسفه‌ی او از اهمیت این انقلاب می‌گویند. اما این اصطلاح همچنین بسیار بحث‌برانگیز و مبهم است و مفسران کانت خوانش‌های ضد و نقیضی از آن به دست داده‌اند.
تا پیش از کوپرنیک تصور زمین‌مرکزی بر جهان حاکم بود، اما او استدلال کرد که اگر خورشید را در مرکز بگذاریم و زمین را متحرک بدانیم، می‌توانیم حرکات آسمانی را به شکل متفاوتی توضیح بدهیم. اهمیت کار او در این بود که جایگاه ناظر را تغییر داد.
کانت همین شیوه‌ی کوپرنیک را وارد فلسفه کرد: همیشه فرض کرده‌ایم ذهن باید خودش را با اشیاء وفق دهد، اما شاید ذهن ما برخی ویژگی‌ها را به اشیا تحمیل می‌کند. شاید ما از جنبه‌ی خاصی چیزها را می‌شناسیم و آن‌ها فی‌نفسه آن‌گونه نیستند که ما می‌شناسیم‌شان‌. بنابراین کانت دلیل می‌آورد برای شناخت جهان باید شرایط امکان شناخت آن‌ها را نیز تعیین کنیم. این آموزه‌ی کانونی به این نظریه منجر می‌شود که «ما چیزها را آن‌گونه نمی‌شناسیم که به‌خودی‌خودشان و فی‌نفسه هستند، بلکه آن‌ها را چونان می‌شناسیم که بر ما پدیدار می‌شوند»، و همین آموزه به تمایز مشهور میان فنومن (پدیده) و نومن (ذات معقول) می‌انجامد که یکی از بنیادی‌ترین نظریه‌های فلسفه‌ی انتقادی کانت است.

در این نشست حلقه‌ی مطالعاتی چرخ درباره‌ی این مفهوم کانتی گفت‌وگو خواهیم کرد. این نشست به‌میزبانی پوریا گل‌شناس در چشمه‌ی نزدیک برگزار می‌شود.